Krzywa Wieża













Rynek






Zamek

Ruiny zamku




Laboratorium

Laboratorium dr. Frankensteina




Ząbkowice Śląskie

Panorama miasta




Rynek z Ratuszem w tle




Zabytki Ząbkowic Śląskich

Izba Pamiątek Regionalnych im. Józefa Glabiszewskiego

11_400

Parę słów historii

           Dwór Kauffunga przy ul. Krzywej 1 to najstarszy, zachowany budynek mieszkalny w Ząbkowicach Śląskich. Pierwsza wzmianka o budynku pochodzi z 29 XI 1504 roku. Aż do 1945 roku budynek był własnością kolejnych, znanych rodów ząbkowickich. Ostatnim właścicielem dworu była parafia katolicka, a zamieszkiwał w nim kierownik chóru kościelnego Bernhard Walzik. Pod koniec lat 60 XX w. starania o uratowanie tego budynku podjął Pan Józef Glabiszewski i 9.05.1972 roku na parterze budynku otwarto Izbę Pamiątek Regionalnych. Ząbkowiczanie przez długie lata nazywali dwór Glabiszówką.       

Izba Pamiątek dziś

           W odrestaurowanym budynku można oglądać: zachowane pomieszczenie kaplicy domowej i zbiory sakralne, studnię wewnątrz budynku – ok. 20 m. głębokości, na parterze XVI wieczne kolumny przyokienne. W 18 pomieszczeniach można zobaczyć zbiory związane z historią miasta i życiem mieszkańców naszego terenu. Ekspozycje stałe: archeologia, etnografia, gospodarstwo domowe, rzemiosło, broń, skrzynki cechowe, meble mieszczańskie XVIII i XIX wieku, zabytki sakralne, kufry posażne i podróżne, starodruki, tarcze strzelnicze bractwa kurkowego, meble śląskie, radia i telewizory…

Śladami dr Frankensteina


W budynku Izby Pamiątek Regionalnych mieści się rózwnież druga, mrożąca krew w żyłach, atrakcja. W pomieszczeniach na parterze oraz w specjalnie zaadaptowanej piwnicy znajduje się niecodzienna ekspozycja. Przedstawiamy Państwu związki naszego miasta z... samym doktorem Frankensteinem. Zwiedzanie rozpoczynamy w sali ząbkowickich grabarzy, od których wszystko się zaczęło. Oto w 1606 roku wywołali oni epidemię dżumy, która pochłonęła wiele tysięcy istnień ludzkich. Historia ta stała się kanwą powieści o dr Frankensteinie... Zapraszamy do wysłuchania tej i pozostałych opowieści podczas podróży "Śladami Frankensteina"

            
Krzywa Wieża

11_400_01

             Nie tylko w Pizie można zobaczyć krzywą wieżę. Wystarczy przyjechać do Ząbkowic Śląskich, gdzie znajduje się budowla, której odchylenie od pionu wynosi ponad dwa metry!

Krótka historia

             Do dziś nie można dokładnie stwierdzić, kiedy powstała ta budowla ani w jakim celu ją wzniesiono. Jedna z wersji głosi, że jest ona pozostałością dawnego zamku, który istniał tu jeszcze przed lokacją miasta. Inna koncepcja zakłada, że usytuowana w najniższym punkcie starego miasta wieża służyła jako brama miejska. Trzecia wreszcie wersja podaje, że wieża została zbudowana jako miejska dzwonnica. Taką rolę pełniła zresztą od XV wieku aż do czasów II wojny światowej.

             W 1858 roku, podczas wielkiego pożaru miasta, górna część wieży uległa zniszczeniu. Po pożarze władze miasta miały zamiar zupełnie ją rozebrać, ostatecznie jednak zdecydowano, że nadpalona część obiektu zostanie odbudowana. Wtedy właśnie otrzymała ona zwieńczenie w kształcie jaskółczych ogonów. Po odbudowie wysokość wieży wynosi 34 m. Od strony południowej dobudowano również niewielką wieżyczkę ze spiralną klatką schodową. Prace zostały ostatecznie zakończone 11 października 1860 roku.

Dlaczego Krzywa Wieża jest krzywa?

              Nie wiadomo dokładnie, dlaczego wieża uległa pochyleniu. Powszechnie uważa się, że przyczyną mogły być wstrząsy tektoniczne, które odnotowano na naszym terenie 15 września 1590 roku. Nie wyklucza się również, że przyczyną było rozmoknięcie gruntu, które spowodowało osiadanie fundamentu. Istnieje także legenda tłumacząca pochyłość wieży. Opowiada o wydarzeniach z 1858 roku, kiedy to po wielkim pożarze miasta wykonano ekspertyzę fundamentów. Wyniki badań zadziwiły ekspertów. Na ich podstawie stwierdzono bowiem, że wieża od początku mogła zostać zbudowana pochylona. Ot, taka fantazja budowniczych, którzy chcieli, by Ząbkowice posiadały wyjątkową i niepowtarzalną budowlę.  Ponoć jeszcze w XIX wieku w części wieży, która została strawiona przez wielki pożar, widniał napis wykonany ręką budowniczego: „Ich heiß Hohannes Gleiß, hab diesen Turm schieff gebaut mit Fleiß“. (Nazywam się Johannes Gleiß, wybudowałem tę wieżę krzywą z pilnością). Niestety, gdy po wielkim pożarze przebudowano górną kondygnację wieży, napis uległ zniszczeniu.

Krzywa Wieża dziś

             Obecnie odchylenie wieży od pionu wynosi 2,12 m. Warto dodać, że podczas pomiarów dokonanych w 1977 r. stwierdzono, że odchylenie wynosi 1,98 m. Dziś Krzywa Wieża pełni funkcję punktu widokowego.

 

Zamek

7_400

Zamek, którego ruiny istnieją do dziś, został wzniesiony prawie w tym samym miejscu, w którym znajdował się zamek piastowski, wzniesiony około 1290 roku przez księcia Bolka I Świdnicko – Ziębickiego (1278 – 1301), jako twierdza graniczna.

Materiał budowlany potrzebny do wzniesienia grubych na prawie 3 metry murów był przywożony z okolicznych kamieniołomów, między innymi ze Stolca i Kobylej Głowy.

Od 1351 roku, gdy po długich walkach ziemia ząbkowicka przeszła pod panowanie czeskie, w zamku mieściła się siedziba władz księstwa ziębicko – ząbkowickiego.

W marcu 1428 roku husyci spalili Ząbkowice, nie zaryzykowali jednak napadu na dobrze umocnioną warownię.

W późniejszych latach zamek kilkakrotnie przechodził z rąk czeskich w polskie i na odwrót.

W 1467 roku czeska obsada zamku liczyła 100 mężów. Oblegający Ząbkowice Wrocławianie szybko podbili miasto, jednak kamienne kule, wystrzeliwane z dział nie czyniły żadnej szkody mocnym murom zamkowym. Zamek udało im się zdobyć dopiero dzięki użyciu „wielkiej puszki” – działa ważącego 80 cetnarów, którą ciągnęły 24 konie.

Dowódcą świeżo zdobytej warowni został wrocławianin Ulrich Hans von Hasenburg. Król Jerzy nie zamierzał jednak pozostawić zamku w rękach wroga. Wysłał więc swojego syna Victorina z wojskiem liczącym 4000 żołnierzy. Pokonanemu królowi Czech ruszyły również z pomocą sojusznicze wojska z Saksonii i Brandenburgii.  15 lipca 1467 roku wojska czeskie po ciężkich walkach zajęły miasto i zamek. Zdobytą od Wrocławian „wielką puszkę”, która warta była tysiąc dukatów, zabrano do Pragi. Łatwo zauważyć, że w samym tylko 1467 roku zamek był dwukrotnie oblężony i zdobyty. Już w następnym roku walki pomiędzy Czechami a Śląskiem rozgorzały na nowo. Wreszcie w 1468 roku zamek został zburzony przez Wrocławian.

Warownia została odbudowana przez księcia Karola I Podiebrada. Grób zmarłego w 1536 roku księcia i jego małżonki Anny Żagańskiej znajduje się w kaplicy Kauffunga w kościele św. Anny. Okazały renesansowy zamek na planie zbliżonym do kwadratu został zbudowany z przerwami w latach 1516 – 1530. Jako wzór miał służyć zamek królów węgierskich w Ofen. Kryty łupkiem dach wschodniego skrzydła został ułożony w 1529 roku. Właściwie skrzydło wschodnie jako jedyne zostało kompletnie ukończone.

Wiek XVI to czas względnego spokoju. Zgubę przyniosła zamkowi wojna 30 – letnia, podczas której zamek   kilkakrotnie przechodził z rąk wojsk szwedzkich w ręce wojsk cesarskich i na odwrót.

Od bramy kłodzkiej aż do południowo – wschodniego rogu zamku ciągnął się mur, zakończony okrągłą wieżą, zwaną „wieżą kruczą”. W części południowej i zachodniej znajdowały się murowane fosy z kazamatowym sklepieniem od strony północnej i zachodniej mur, który ciągnął się aż do kruczej wieży w pd – wsch rogu.

Pośrodku wschodniego skrzydła znajdowała się czterokątna wieża, zwana wieżą strażniczą. Do bramy wejściowej w czasach pokoju prowadził stały most. W czasach wojny był to most zwodzony. Obok głównej bramy znajdowała się boczna furtka.

Nad wejściem znajduje się prostokątna płyta wykonana z czerwonego piaskowca, na której niegdyś znajdowała się metalowa tablica fundacyjna. Nad piaskowcową płytą umieszczono herb księcia Karola I Podiebrada z datą 1527. Główna tablica jest podzielona na cztery pola. W pierwszym po prawej znajduje się ziębicki orzeł, po lewej oleśnicki, w trzecim ziębicko – świdnicka szachownica, w czwartym kłodzki łuk. Wieża posiadała okrągły dach zwieńczony gałką i chorągiewką. Była użytkowana jeszcze w okresie międzywojennym - mieściło się tu schronisko młodzieżowe.

We wszystkich czterech skrzydłach znajdowały się parter i dwa piętra.

Na I piętrze wschodniego skrzydła, na prawo od wieży, znajdowały się komnaty książęce. W tym samym skrzydle znajdowały się również dwie duże sale. Pierwszą z nich był „pokój rady”, w którym odbywały się posiedzenia rajców. Druga to „sala rycerska”, w której świętowano szczególne uroczystości. Na drugim piętrze umieszczono pokoje dla służby i pisarzy ziemskich (było to prawnicze kolegium doradcze władcy zamku. Jeszcze w latach 20 – tych XX wieku na prawo od wejścia znajdowało się skromne mieszkanie stróża, który doglądał i pilnował ruin.

Po lewej stronie wschodniego skrzydła na obu piętrach widoczne są jedynie małe okienka. Prawdopodobnie znajdowały się tam pomieszczenia dla służby. W południowo wschodnim rogu znajduje się masywna wieża, w której do dziś widoczne są malowidła na sklepieniach okien. W górnej części znajduje się czarny orzeł śląski. Poniżej znajdowały się dwa nie zachowane do dzisiaj malowidła. Po lewej stronie znajdowała się renesansowa scena z polowania. W tle widoczny był zamek, przy wejściu do zamku koń bez jeźdźca, poniżej postać w obfitej, udrapowanej szacie, która dmie w róg oraz zwierzęta przypominające dwa niedźwiedzie i kozicę. Po przeciwnej stronie budowla na tle górzystego krajobrazu. Obecnie wizerunek orła z powodu oddziaływania warunków atmosferycznych oraz zupełnego braku zabezpieczenia jest bardzo słabo widoczny. Kopie malowideł znajdują się w Heimattmuseum (muzeum poświęconemu Ząbkowicom) w Niemczech. Na wyższym piętrze wieży znajdowała się kancelaria księstwa, na niższym sąd.

Południowe skrzydło zamku nie tworzy linii prostej. Jego środkowa część jest lekko wybrzuszona. W tej części po stronie zewnętrznej zachował się ostatni wykusz latrynowy (do niedawna były dwa).

Pośrodku skrzydła również wznosi się czworokątna wieża, która również była pokryta okrągłym dachem. Po obu stronach przylegały niegdyś do wieży stajnie oraz zamkowa kuźnia.

Skrzydła zachodnie i północne nie wyróżniają się niczym szczególnym. Budowa skrzydła północnego nigdy nie została ukończona, ponieważ ze względu na zagrożenie najazdem Turków książę skoncentrował się na budowie umocnień.

Przestronny zamkowy dzieciniec ma wymiary 37,6 na 36,7 metra. Prawdopodobnie tu odbywały się turnieje rycerskie oraz ćwiczenia. W południowo – zachodnim rogu dziedzińca znajdowała się zamkowa studnia, która została zabetonowana w latach dziewięćdziesiątych XX wieku.

Nad wejściem na dziedziniec od strony zachodniej zauważamy jeszcze jedną małą tarczę herbową z herbem Podiebradów.

W okresie międzywojennym południowo – wschodnia część dziedzińca służyła jako miejsce ćwiczeń dla straży pożarnej, zaś z części północnej korzystała młodzież szkolna podczas zajęć z gimnastyki. Po stronie północnej znajdowały się zamkowe ogrody.

Ratusz

  Ząbkowicki Ratusz jest już szóstą budowlą, kótra powstała w tym miejscu od czasu założenia miasta. Ratusz istniał w Ząbkowicach Śląskich już na początku XIV wieku. Pierwsza wzmianka dotycząca obiektu pochodzi z 1 września 1345 roku. Drugi Ratusz odbudowany po najeździe wojsk husyckich został wkrótce zniszczony podczas walki księcia Jerzego z Podiebradów ze Śląskim. Z kolei trzecia budowla powstała pod koniec XV wieku. Niestety w 1532 roku Ratusz spłonął. Natomiast czarty obiekt odbudowano w latach 1532 – 1533. W 1535 roku w podziemiach Ratusza powstała Piwnica Świdnicka, która funkcjonowała do 1569 roku, później jej pomieszczenia zagospodarowano na miejskie więzienie. Ratusz został spalony w 1632 roku podczas wojny 30-letniej. Budowę piątego Ratusza skończono w 1661 roku. Wtedy właśnie na budynku położono nowy dach, podwyższono wieżę, pokryto ją miedzianym hełmem i zamontowano na niej nowy zegar mechaniczny. Wieża miała wówczas 72 m wysokości, tyle, ile ma dzisiaj.

           Obecna budowla pochodzi z lat 1862 – 1864. Budynek został wzniesiony po wielkim pożarze, który 24 kwietnia 1858 roku zniszczył większą część miasta. Konieczność odbudowy ząbkowickiego Ratusza wywołała spór pomiędzy radą miejską a magistratem. Zdaniem ówczesnego burmistrza Studemunda z powodu ogromnych zniszczeń miasta było wiele pilniejszych potrzeb, dlatego nowy Ratusz miał być niewielki i skromny. Rada miejska z kolei uważała, że Ratusz powinien zostać odbudowany jako reprezentacyjna budowla, będąca wizytówką miasta. I ta koncepcja ostatecznie zwyciężyła. Wykonanie projektu zamówiono u wrocławskiego architekta A. Langera. W celu zebrania funduszy na budowę władze miasta wybiły miedziany medal, który był sprzedawany w całych Niemczech. Z jednej strony widniał wizerunek starego
Ratusza z napisem „Gott half” (Bóg pomógł), na drugiej ruiny Ratusza po pożarze z napisem „Gott hilf” (Bóg pomoże). Prace rozpoczęto w 1862 roku. Uroczyste wprowadzenie władz miejskich do nowej siedziby miało miejsce 21 maja 1865 roku. Na ścianach Sali rady miejskiej zawieszono obrazy olejne przedstawiające najwybitniejsze postacie z dziejów Ząbkowic Śląskich, m.in. fundatora sierocińca Josefa Scholza, dawnych burmistrzów: Franza Polenza (1809 – 1849), Friedricha Studemunda (1849 – 1888) i Augusta Tschoecke (1900 – 1913). Grób ostatniego z nich zachował się na cmentarzu przy ulicy 1 cMaja przy wejściu do kościoła. Po II wojnie światowej władze miasta przeniosły się do budynku przy ul. 1 Maja 15. Biuro ząbkowickich burmistrzów, które znajdowało się dawniej w ratuszowym gabinecie, jest obecnie przechowywane w Izbie Pamiątek Regionalnych.

 
W Ratuszu obecnie mieści się siedziba Biblioteki Publicznej Miasta i Gminy im. Księgi Henrykowskiej oraz Urząd Stanu Cywilnego.

www.biblioteka.zabkowiceslaskie.pl

Szukaj:

Krzywa Wieża, Izba Pamiątek Regionalnych,

Śladami dr Frankesnteina, Ruiny zamku

 

można zwiedzać

 

od 15 kwietnia do 30 września codziennie
w godzinach 09-19


od 1 października do 14 kwietnia: codziennie
w godzinach 09-17

Ostatnie wejście pół godziny przed zamknięciem.